Câu hỏi:  Mới đây, ngày 10/4 phiên tòa xét xử phúc thẩm đối với T.K.N về tội “giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” đã được diễn ra. Trước đó, N quen người tên L qua mạng, sau đó gã đàn ông đòi “yêu” nhưng N không đồng ý. Bị L rút dao đe dọa, bịt miệng và bắt nằm im nếu không sẽ giết, N cắn vào ngực hắn và cướp dao đâm L 2 nhát rồi bỏ chạy. Vậy, hành vi của N có phạm tội gì không ?

quyen-duoc-bao-ve-cua-bi-can-bi-cao-nguoi-bi-to-giac-nguoi-bi-kien-nghi-khoi-to-theo-quy-dinh-cua-luat-to-tung-hinh-su

Trả lời: Tự vệ là một hành vi tự nhiên của con người khi đứng trước các nguy cơ xâm phạm từ người khác. Không chỉ là phản xạ tự nhiên của con người, dưới góc độ pháp lý, pháp luật cũng đã có những quy định cụ thể về việc phòng vệ của cá nhân khi đứng trước các nguy cơ xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp. Tuy nhiên, không phải hành vi phòng vệ nào cũng hợp pháp, giống như trường hợp của N nêu trên, việc dùng dao đâm chế anh L đã vượt quá mức độ cần thiết của phòng vệ nên sẽ bị xử lý trách nhiệm theo các tội phạm trong luật hình sự.

 

  • Phòng vệ chính đáng

 

Theo quy định tại khoản 1, điều 22 Bộ luật hình sự năm 2015 thì phòng vệ chính đáng được hiểu như sau “Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên”. Vì vậy , mặc dù phòng vệ chính đáng là một hành vi gây thiệt hại cho người khác tuy nhiên không được coi là tội phạm và không phải chịu trách nhiệm hình sự vì mục đích chỉ là nhằm chống trả lại các hành vi xâm phạm khác.

Để xác định hành vi của N trong trường hợp trên là phòng vệ chính đáng hay không phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: mức độ đe dọa, tâm lý nạn nhân, hoàn cảnh thực tế… Tuy nhiên, căn cứ chủ yếu mà Tòa án thường dựa vào để xem xét chính là mức độ đe dọa của hành vi vi phạm và mức độ phòng vệ cần thiết của nạn nhân. Mức độ của hai hành vi này phải cân bằng nhau thì mới được coi là phòng vệ chính đáng và sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự. Trường hợp của N, trong đe dọa bị hiếp dâm, N chỉ cần có hành vi gây thương tích để L không thể thực hiện ý định của mình nữa là đủ, việc giết người là thái quá.

 

  • Phạm tội trong tình trạng tinh thần bị kích động mạnh

 

Việc phạm tội trong trường hợp rõ ràng vượt quá phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự về tội tương ứng theo quy định tại khoản 2, điều 22, Bộ Luật hình sự năm 2015. Tuy nhiên, bởi đứng trước một hành vi xâm phạm nên nạn nhân mới buộc phải phạm tội do đó sẽ được hưởng các quy định giảm nhẹ trách nhiệm hơn so với việc thực hiện tội phạm thông thường. Cụ thể như sau:

-Theo điểm c, khoản 1, điều 51, thì Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng” là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Ngoài ra, tình tiết  giảm nhẹ “Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra” cũng là một tình tiết liên quan đến trường hợp này.

-Đối với các tội phạm cụ thể về xâm hại đến sức khỏe, tính mạng thì Luật hình sự còn quy định những tội riêng với mức hình phạt nhẹ hơn hẳn cho người phạm tội khi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Cụ thể tại các điều 126 về “Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội” hoặc điều 136 “Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội”.

Kết luận, đứng trước các nguy cơ xâm phạm từ các hành vi vi phạm của người khác, pháp luật quy định cho nạn nhân được quyền chống trả lại ở mức cần thiết mà không phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu rõ ràng vượt quá mức độ chống trả cần thiết thì người đó vẫn phải chịu trách nhiệm nhưng được giảm nhẹ phần nào.